พระอาทิตย์ไม่ได้ขึ้นพร้อมกันทั้งประเทศ

ปฏิทินไทยเกือบทุกเล่มพิมพ์เวลาพระอาทิตย์ขึ้นไว้ตัวเดียว ซึ่งเกือบทั้งหมดคือเวลาของกรุงเทพฯแล้วก็ไม่ค่อยมีใครบอกว่าถ้าคุณไม่ได้อยู่กรุงเทพฯ ตัวเลขนั้นคลาดไปเท่าไร

เราเลยคำนวณให้ครบ 77 จังหวัดจากพิกัดจริง แล้วเอาผลมาดู คำตอบคือห่างกันได้ถึง 43 นาที — และตัวเลขนั้นไม่คงที่ทั้งปี ซึ่งเป็นส่วนที่น่าสนใจกว่า

ทำนายก่อน แล้วค่อยวัด

ก่อนดูเวลาจริง ลองทำนายด้วยภูมิศาสตร์อย่างเดียว ประเทศไทยตะวันออกสุดคืออุบลราชธานี (104.86°) ตะวันตกสุดคือแม่ฮ่องสอน (97.97°) กว้าง 6.89 องศา

โลกหมุนครบรอบ 360 องศาใน 24 ชั่วโมง = 15 องศาต่อชั่วโมง ดังนั้น 1 องศา = 4 นาที ถ้าลองจิจูดเป็นเหตุผลเดียว ช่วงห่างควรเป็น 6.89 × 4 ≈ 28 นาที

ทีนี้ของจริง — วันวสันตวิษุวัต 21 มีนาคม 2569 พระอาทิตย์ขึ้นห่างกัน 28 นาที ซึ่งตรงกับที่ลองจิจูดทำนายไว้ (28 นาที)

แต่พอถึงวันครีษมายัน 21 มิถุนายน 2569 ช่วงห่างพุ่งเป็น 43 นาที — เพิ่มขึ้น 15 นาทีจากตัวเดียวกันนั้น

ส่วนที่เพิ่มมาไม่ได้มาจากลองจิจูด เพราะประเทศไม่ได้กว้างขึ้น แต่มาจากละติจูด — ประเทศไทยสูงจากนราธิวาส (6.42°) ถึงเชียงราย (19.91°) รวม 13.48 องศา และยิ่งห่างจากเส้นศูนย์สูตร ความยาวกลางวันยิ่งเปลี่ยนตามฤดูมากขึ้น

ที่วิษุวัตดวงอาทิตย์ขึ้นตรงทิศตะวันออกพอดีทุกละติจูด ผลของละติจูดจึงเกือบเป็นศูนย์ เหลือแต่ลองจิจูดล้วน ๆ — ซึ่งเป็นเหตุผลที่ตัวเลขสองอันข้างบนไปกันได้พอดี

ตัวเลขทั้ง 4 หมุดของปี

ช่องขวาสุดคือส่วนที่บอกเรื่องได้ชัดที่สุด — ที่วิษุวัต กลางวันของจังหวัดเหนือสุดกับใต้สุดยาวต่างกันแค่ 2 นาที แต่ที่ครีษมายัน ต่างกันถึง 52 นาที

จังหวัดไหนสุดขั้ว

สังเกตว่าจังหวัดที่ขึ้นเช้าสุดกับกลางวันยาวสุดไม่ใช่จังหวัดเดียวกันเพราะสองอย่างนี้มาจากคนละแกน — เช้าสุดมาจากลองจิจูด (ตะวันออก) ส่วนกลางวันยาวสุดมาจากละติจูด (เหนือ ในฤดูร้อนซีกโลกเหนือ)

ถ้าใช้เวลากรุงเทพฯ จะคลาดไปเท่าไร

ในวันครีษมายัน จังหวัดที่คลาดจากกรุงเทพฯ มากที่สุดคือนครพนม — พระอาทิตย์ขึ้น เร็วกว่ากรุงเทพฯ 24 นาที

ข้อจำกัดที่ต้องรู้ก่อนเอาไปใช้

• พิกัดที่ใช้เป็นของตัวเมืองแต่ละจังหวัด (ตำบลศูนย์กลางอำเภอเมือง) ไม่ใช่ทั้งจังหวัด ถ้าคุณอยู่อำเภอไกลออกไป เวลาจะต่างจากตารางราว 1–2 นาที
• ไม่ได้คิดความสูงของพื้นที่และภูเขาบัง — คนที่อยู่หลังภูเขาจะเห็นดวงอาทิตย์ช้ากว่าเวลาที่คำนวณได้ ตัวเลขนี้คือเวลาที่ขอบดวงอาทิตย์แตะเส้นขอบฟ้าในแบบจำลอง
• เวลาไทยทั้งประเทศใช้ UTC+7 เขตเดียว ซึ่งเป็นสาเหตุที่ความต่างนี้ โผล่มาเป็นตัวเลขให้เห็น ถ้าไทยแบ่งเขตเวลาแบบสหรัฐฯ ตัวเลขจะกระจายไปคนละแบบ

ดูของจังหวัดตัวเองได้ที่หน้ารวม 77 จังหวัดหรือดูรายวันของกรุงเทพฯ ที่หน้าตรวจวันเดือนปี· ปฏิทินทั้งปี 2569 อยู่ที่หน้าปฏิทิน

ตัวเลขในบทความนี้มาจากไหน

• พิกัด 77 จังหวัด — data.go.th · กรมการปกครอง — ข้อมูลพิกัด LAT/LONG ที่ตั้งตำบล (Creative Commons Attribution)
• เวลาพระอาทิตย์ขึ้น–ตก คำนวณด้วยไลบรารี astronomy-engineตอนสร้างหน้านี้ ไม่ได้ลอกมาจากที่ไหน
• ที่เราตรวจกับแหล่งภายนอกแล้ว คือกรุงเทพฯ หนึ่งวัน ตรงทั้ง 5 ค่า (พระอาทิตย์ขึ้น–ตก · พระจันทร์ขึ้น–ตก · เปอร์เซ็นต์สว่าง) จังหวัดอื่นใช้สูตรเดียวกันแต่ยังไม่ได้ตรวจกับแหล่งภายนอกรายจังหวัด
• คำอธิบายเรื่องลองจิจูด/ละติจูด เป็นฟิสิกส์พื้นฐาน และในบทความนี้เราทำนายก่อนแล้วค่อยวัด เพื่อให้คุณตรวจได้ว่ามันสอดคล้องกันจริงหรือไม่ ไม่ใช่เขียนคำอธิบายมาครอบตัวเลขทีหลัง