ตรุษจีนไม่ใช่วันเปลี่ยนปีนักษัตร

คำถามที่ดูง่ายแต่ตอบผิดกันเยอะ — คนเกิดต้นเดือนกุมภาพันธ์ เป็นปีนักษัตรอะไร

คนส่วนใหญ่ตอบว่า “ดูว่าเกิดก่อนหรือหลังตรุษจีน” ซึ่งไม่ใช่ — อย่างน้อยก็ไม่ใช่ในระบบที่ใช้ดูปีชงและดวงจีน

ปีนักษัตรจีนเปลี่ยนที่ ลี่ชุน ไม่ใช่ตรุษจีน และสองวันนี้ห่างกันได้ถึง 13 วัน

ทำไมต้องเป็นลี่ชุน

เพราะเรื่องปีชงและดวงจีน 4 เสา อยู่ในระบบสารท 24ซึ่งเป็นปฏิทินสุริยคติล้วน — แบ่งวงโคจรของโลกรอบดวงอาทิตย์เป็น 24 ช่วง ช่วงละ 15 องศา และลี่ชุนคือจุดเริ่มของรอบ

ส่วนตรุษจีนเป็นวันขึ้นปีใหม่ตามจันทรคติ — กำหนดด้วยจันทร์ดับ คนละระบบกันสิ้นเชิง

เห็นได้จากตัวเลข: ในช่วง 7 ปีที่เรามีข้อมูล ลี่ชุนแกว่งแค่ 1 วัน (เกาะอยู่ราว 3–4 กุมภาพันธ์) ขณะที่ตรุษจีนแกว่งถึง 26 วัน

และลำดับก็ไม่คงที่ด้วย

อันนี้คือส่วนที่เราเองก็เผลอ — ตอนเขียนหน้าตรุษจีนของเว็บนี้ เราสมมติว่า “ลี่ชุนมาก่อนตรุษจีนเสมอ” แล้วเอาสองวันมาลบกันตรง ๆ ผลคือหน้าปี 2566 ขึ้นตัวเลขติดลบ และคำอธิบายกลับข้าง

ของจริงคือ — ในช่วงนี้ ลี่ชุนมาก่อน 4 ปีและ ตรุษจีนมาก่อน 3 ปี

ผลคือนับปีเกิดผิดได้คนละทาง

ช่วงคาบเกี่ยวระหว่างสองวันนี้ทำให้คนตอบผิดได้สองแบบตรงข้ามกันแล้วแต่ว่าปีนั้นอันไหนมาก่อน

ปีที่ลี่ชุนมาก่อน (2567 · 2569 · 2570 · 2572) — คนที่เกิดในช่วงคาบเกี่ยวนับเป็นปีนักษัตรใหม่แล้วทั้งที่ยังไม่ถึงตรุษจีน เช่นปี 2567 คนเกิด 4 กุมภาพันธ์ 2567 ถึง 9 กุมภาพันธ์ 2567 เป็นปีมะโรงแล้ว

ปีที่ตรุษจีนมาก่อน (2566 · 2568 · 2571) — กลับกัน คนที่เกิดในช่วงคาบเกี่ยวยังเป็นปีนักษัตรเก่าแม้ตรุษจีนจะผ่านไปแล้ว เช่นปี 2566 ตรุษจีนคือ 22 มกราคม 2566 แต่ลี่ชุนคือ 4 กุมภาพันธ์ 2566 คนเกิดระหว่างนั้นยังไม่นับเป็นปีเถาะ

ปีนักษัตรไทยก็ไม่ตรงกับจีนอีกต่างหาก

ยิ่งไปกว่านั้น ปีนักษัตรไทยไม่ได้เปลี่ยนที่ลี่ชุนหรือตรุษจีน แต่เปลี่ยนที่วันเถลิงศก ราว 16 เมษายน

แปลว่าในช่วงต้นปี ปีนักษัตรไทยกับจีนจะไม่ตรงกันเป็นเวลาหลายเดือน หน้ารายวันของเว็บนี้จะขึ้นคำเตือนเองเมื่อเจอวันที่สองระบบให้คำตอบต่างกัน

ตัวเลขในบทความนี้มาจากไหน

• วันตรุษจีน คำนวณเองจากจันทร์ดับ (จันทร์ดับครั้งแรกที่ตกช่วง 21 ม.ค. – 20 ก.พ. ตัดวันด้วยเวลาจีน UTC+8) เทียบกับวันจริง 7 ปี ตรงหมด
• ลี่ชุน คำนวณจากตำแหน่งดวงอาทิตย์บนสุริยวิถี — เป็นดาราศาสตร์ล้วน
• กฎที่ว่าปีนักษัตรตัดที่ลี่ชุน เป็นหลักของโหราศาสตร์จีนสาย 4 เสาไม่ใช่ประกาศทางการ — สำนักอื่นอาจถือต่างออกไป
• ตัวเลข “ลี่ชุนมาก่อนกี่ปี” นับสดจากข้อมูลตอนสร้างหน้า ไม่ได้พิมพ์ไว้ — เพราะเราเคยพลาดเรื่องนี้มาแล้วจากการสมมติเอาเอง